Niacynamid – jak działa na skórę i jakie są jego efekty

Czym jest niacynamid i jak działa?

Niacynamid (inaczej nikotynamid) to rozpuszczalna w wodzie forma witaminy B3 (niacyny). Jest niezbędnym składnikiem odżywczym, który odgrywa istotną rolę w wielu procesach zachodzących w skórze. W kosmetykach ceni się go za wielokierunkowe działanie.

Wspomaga funkcjonowanie bariery skórnej – stymuluje produkcję ceramidów i innych lipidów, wzmacniając zewnętrzną warstwę naskórka. Dzięki temu skóra lepiej zatrzymuje wilgoć i staje się bardziej odporna na czynniki drażniące.
Ma silne właściwości antyoksydacyjne – zwalcza szkodliwe wolne rodniki, które przyspieszają starzenie się skóry.
Działa przeciwzapalnie, łagodząc podrażnienia i zaczerwienienia – niacynamid jest składnikiem często polecanym osobom z trądzikiem różowatym czy atopowym zapaleniem skóry (AZS) – pomaga zmniejszać stan zapalny i wspiera regenerację skóry.

Co ważne, witamina B3 w postaci niacynamidu jest zazwyczaj bardzo dobrze tolerowana przez skórę. Jest to składnik uznawany za bezpieczny dla wszystkich typów cery.

Jakie korzyści daje stosowanie niacynamidu?

Regularne stosowanie kosmetyków z niacynamidem może przynieść skórze szereg korzyści. Niacynamid:

stymuluje produkcję kolagenu i elastyny w skórze, co pomaga zapobiegać powstawaniu drobnych zmarszczek i utracie jędrności. Jednocześnie poprawia funkcje barierowe naskórka, co pośrednio działa również odmładzająco – dobrze nawilżona, chroniona skóra dłużej zachowuje młody wygląd. Niacynamid pomaga redukować oznaki starzenia: wygładza drobne linie i zmarszczki, zmniejsza szorstkość skóry, redukuje nadmierną pigmentację (przebarwienia) oraz tzw. ziemistość czy zażółcenie cery.
pomaga neutralizować wolne rodniki powodujące fotostarzenie, chroniąc skórę przed stresem oksydacyjnym;
sprawdza się przy cerze z niedoskonałościami. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym łagodzi zmiany trądzikowe i zaczerwienienia towarzyszące wypryskom;
pomaga zmniejszyć nadmierne wydzielanie sebum przez skórę – reguluje aktywność gruczołów łojowych, co ogranicza przetłuszczanie cery i widoczność rozszerzonych porów. Dzięki temu cera tłusta mniej się błyszczy, a ryzyko powstawania nowych zmian trądzikowych jest mniejsze;
redukuje przebarwienia i poprawia koloryt skóry. Niacynamid hamuje nadmierną produkcję melaniny (barwnika skóry), dzięki czemu z czasem plamy pigmentacyjne stają się mniej widoczne. Choć na efekt rozjaśnienia trzeba poczekać kilka tygodni po stosowaniu regularnej pielęgnacji, jest to metoda łagodna dla skóry i pozbawiona skutków ubocznych obecnych przy silniejszych preparatach wybielających.

Jak stosować niacynamid?

Niacynamid jest bardzo prosty w użyciu i występuje w wielu formach kosmetyków – od serum i kremów po emulsje myjące. Jak go stosować?

Można go stosować zarówno rano, jak i wieczorem, ponieważ nie uwrażliwia skóry na słońce.
Należy aplikować go na oczyszczoną skórę przed lub wraz z etapem nawilżania – jeśli używasz serum, nakładaj je pod krem, a jeśli wybrałeś/aś krem z niacynamidem, stosuj go jak zwykły krem pielęgnacyjny.
Ważne jest zachowanie kolejności od lżejszych do cięższych produktów oraz regularność.
Dla najlepszych efektów niacynamid warto stosować codziennie (pierwsze rezultaty pojawiają się zazwyczaj po kilku tygodniach).
Chociaż jest to składnik dobrze tolerowany, przy wyjątkowo wrażliwej cerze lepiej wprowadzać go stopniowo i obserwować reakcje skóry.

Z czym można łączyć niacynamid?

Niacynamid uchodzi za składnik, który można łączyć z innymi elementami pielęgnacji. Można go bez obaw stosować równolegle z niemal wszystkimi popularnymi substancjami aktywnymi.

Można go używać naprzemiennie z peelingami kwasowymi lub nawet w tym samym okresie, ponieważ działa kojąco i nawilżająco, przeciwdziałając potencjalnym skutkom ubocznym kwasów (takim jak przesuszenie czy podrażnienie). Co więcej, dodanie niacynamidu do rutyny z silniejszymi substancjami często pomaga zmniejszyć ryzyko podrażnień.

Często pojawia się pytanie, czy można łączyć niacynamid z witaminą C. Starsze publikacje sugerowały, że bezpośrednie mieszanie tych dwóch składników może obniżać ich skuteczność lub prowadzić do zaczerwienień (poprzez powstawanie kwasu nikotynowego). Obecnie wiadomo, że dotyczy to głównie niestabilnych form witaminy C stosowanych w ekstremalnych warunkach laboratoryjnych. W typowych kosmetykach dostępnych na rynku nie ma takiego zagrożenia – stabilne formy witaminy C (np. fosforan magnezowy askorbylu) dobrze współpracują z niacynamidem, dlatego można używać serum z niacynamidem i kremu z witaminą C w tej samej rutynie, a nawet jednocześnie, uzyskując synergiczny efekt rozjaśnienia cery.

Niacynamid można ponadto łączyć z:

kwasem hialuronowym i gliceryną (dla lepszego nawilżenia);
peptydami (dla wzmocnienia działania przeciwzmarszczkowego);
cynkiem czy kwasem azelainowym przy pielęgnacji cery trądzikowej.

Ważne jest indywidualne podejście – należy stosować takie kombinacje, które służą skórze. W przypadku wątpliwości zawsze warto skonsultować się z dermatologiem, ale przy niacynamidzie obawy o „konflikty” składników są minimalne. To składnik, który pełni funkcję znakomitej „bazy” do budowania skutecznej, zrównoważonej pielęgnacji.

Zapytaliśmy lekarza

Czy niacynamid może być stosowany równolegle z kuracjami dermatologicznymi, np. retinoidami?

Zdecydowanie tak. Co więcej, połączenie niacynamidu z retinoidami jest nie tylko dozwolone, ale w wielu przypadkach wręcz zalecane, zwłaszcza dla osób ze skórą wrażliwą. Retinoidy, pochodne witaminy A, zarówno te dostępne na receptę (np. trifaroten czy adapalen), jak i te dostępne bez recepty (np. retinol), to jedne z najskuteczniejszych substancji w dermatologii. Od lat stosowane są w leczeniu trądziku, objawów fotostarzenia skóry i przebarwień. Niestety, intensywny proces przebudowy skóry pod wpływem retinoidów niemal zawsze wiąże się z przejściowymi (głównie w początkowej fazie kuracji), ale uciążliwymi działaniami niepożądanymi: wysuszeniem, łuszczeniem, zaczerwienieniem i podrażnieniem.

To właśnie tu z pomocą przychodzi niacynamid (witamina B3). Jest to składnik „kojący” i „naprawczy”, który doskonale uzupełnia kuracje retinoidami. Jego kluczową funkcją jest wzmocnienie uszkodzonej bariery naskórkowej. Robi to przez stymulowanie produkcji naturalnych lipidów w skórze, głównie ceramidów. Działa również przeciwzapalnie.

Stosując niacynamid równolegle z retinoidami, zwiększamy tolerancję skóry na leczenie. Pacjent odczuwa znacznie mniejsze podrażnienie. Pozwala to na regularne stosowanie kuracji i osiągnięcie lepszych efektów terapeutycznych, przy braku dyskomfortu.

Jak łączyć retinoidy z niacynamidem?

Aby w pełni wykorzystać potencjał obu składników, warto pamiętać o odpowiednim użyciu produktów. Należy zastosować metodę „buforującą” (dla szczególnie wrażliwej skóry): wieczorem, na umytą i osuszoną skórę, zaaplikuj cienką warstwę serum z niacynamidem. Po jego wchłonięciu (około 15-20 minut) można nałożyć produkt z retinoidem. Taka kolejność pozwala niacynamidowi przygotować skórę i stworzyć barierę ochronną, nie niwelując skuteczności retinoidu. Alternatywą jest stosowanie niacynamidu rano (dodatkowa ochrona skóry jako antyoksydant), a retinoidów wieczorem.

Ważne jest, aby produkt z niacynamidem był bezzapachowy, bezalkoholowy i najlepiej zawierał inne składniki łagodzące (np. pantenol, alantoinę) lub ceramidy.

Niacynamid jest nieocenionym wsparciem w trakcie kuracji dermatologicznych. Poza retinoidami może stanowić uzupełnienie terapii kwasem azelainowym, nadtlenkiem benzoilu czy kwasami AHA/BHA/PHA. Przed rozpoczęciem kuracji, zachęcam do konsultacji z lekarzem dermatologiem, który pomoże dobrać odpowiednie stężenia i schemat pielęgnacji dostosowany do indywidualnych potrzeb skóry.

Dr n. med. Mariusz Sikora

lekarz, w trakcie specjalizacji z dermatologii i wenerologii w Klinice Dermatologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie, absolwentka Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, na co dzień zajmuje się leczeniem chorób skóry, włosów i paznokci oraz profilaktyką nowotworów, stale poszerza swoją wiedzę uczestnicząc w szkoleniach i konferencjach naukowych - również w roli wykładowcy

Niacynamid w dermokosmetykach Cetaphil

Cetaphil EM Emulsja micelarna do mycia to łagodny środek myjący do twarzy i ciała, który zawiera niacynamid. Skutecznie oczyszcza skórę z zanieczyszczeń, nie naruszając jej naturalnej warstwy ochronnej. Ten dermokosmetyk nie zawiera mydła ani substancji zapachowych, dzięki czemu nie wysusza ani nie podrażnia skóry. Cetaphil EM Emulsja micelarna do mycia jest na tyle łagodna, że może być stosowana od pierwszych dni życia – sprawdzi się także u starszych dzieci oraz dorosłych o wrażliwej skórze.

Cetaphil MD Dermoprotektor Balsam do twarzy i ciała oraz Cetaphil DA Ultra Krem intensywnie nawilżający to przykłady produktów, które łączą w sobie działanie silnie nawilżające z kojącymi właściwościami witaminy B3. Dzięki temu pomagają nie tylko natychmiast nawilżyć suchą, wrażliwą skórę, ale też przy regularnym stosowaniu wzmacniają jej odporność na czynniki zewnętrzne i redukują skłonność do zaczerwienień. Cetaphil PS Lipoaktywny Krem nawilżający to kolejny dermokosmetyk zawierający niacynamid – przeznaczony dla osób ze skórą problematyczną, skłonną do podrażnień. Jego formuła wspiera regenerację uszkodzonego naskórka i uzupełnia lipidy w skórze, a dodatek witaminy B3 przyczynia się do ukojenia stanów zapalnych i poprawy ogólnej struktury skóry.

Dzięki takim składnikom jak niacynamid produkty te mogą być bezpiecznie stosowane nawet na skórę z trądzikiem, AZS czy innymi problemami, aby łagodzić skutki uboczne i wspierać proces zdrowienia skóry. Co więcej, większość kosmetyków Cetaphil jest na tyle delikatna, że może ich używać cała rodzina.

Zapytaliśmy farmaceutkę

Na co zwrócić uwagę, wybierając kosmetyk z niacynamidem? Czy lepiej zdecydować się na serum o wyższym stężeniu, czy na krem z niższą zawartością tego składnika dla uzyskania najlepszych efektów?

Niacynamid, czyli witamina B3, to jeden z najbardziej wielozadaniowych składników aktywnych we współczesnej kosmetologii. Znany z właściwości przeciwzapalnych, regulujących wydzielanie sebum, wzmacniających barierę naskórkową i rozjaśniających przebarwienia – zyskał reputację składnika „do wszystkiego”. Ale czy każdy produkt z niacynamidem działa tak samo? I czy wyższe stężenie = lepsze efekty?

Co mówią najnowsze badania naukowe dotyczące niacynamidu po 2020 roku?

5% niacynamidu to stężenie uznawane za „złoty standard” – badania wykazują jego skuteczność w redukcji przebarwień, zmniejszeniu produkcji sebum, poprawie elastyczności skóry i wyrównaniu kolorytu (MDPI, 2021; PubMed, 2023).
Stężenia 8-10% mogą przynieść intensywniejsze efekty przy przebarwieniach lub rozszerzonych porach, ale wymagają starannie zaprojektowanej formuły, by uniknąć podrażnień.
Już 2-3% wystarczy, by zauważyć poprawę bariery naskórkowej i łagodzenie stanów zapalnych – idealne dla skóry wrażliwej lub reaktywnej.

Serum czy krem z niacynamidem? Jaką formę wybrać?

Serum z wyższym stężeniem (8-10%)

Działa szybciej i intensywniej — idealne przy celowanej terapii (np. przebarwienia, nadmiar sebum).
Większe ryzyko podrażnień — warto wprowadzać stopniowo i szukać formuł łagodzących (z kwasem hialuronowym, pantenolem, ceramidami).

Krem z niższym stężeniem (2-5%)

Lepszy wybór do codziennego stosowania, szczególnie przy skórze suchej, wrażliwej lub jako wsparcie dla bariery hydrolipidowej.
Może być stosowany na większe partie ciała, bez ryzyka efektów ubocznych.

Co warto sprawdzić na etykiecie kosmetyku z niacynamidem?

Jasno określone stężenie niacynamidu.
Obecność składników łagodzących (np. alantoina, bisabolol) i nawilżających (kwas hialuronowy, gliceryna).
Brak alkoholu denaturowanego i zbyt wielu potencjalnie drażniących składników w formule.
Stabilna formuła – szczególnie istotna w produktach o wysokim stężeniu.

Rada dotycząca pielęgnacji

Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z niacynamidem – wybierz krem z 4–5%, stosowany codziennie rano lub wieczorem.
Dla skóry tłustej lub z przebarwieniami: dodaj serum 10% 2–3 razy w tygodniu jako kurację intensywną.
Pamiętaj o ochronie przeciwsłonecznej – niacynamid działa najlepiej w parze z SPF.

Nie chodzi o to, aby zawsze wybierać najwyższe stężenie niacynamidu, lecz o to, aby dopasować formułę do potrzeb skóry. To właśnie równowaga między skutecznością a tolerancją przynosi długofalowe, widoczne rezultaty. [1]

Mgr. farm. Katarzyna Silczuk

[1] Źródła: MDPI (2021, 2023), PubMed (2023), przeglądy systematyczne nt. dermatologicznego zastosowania niacynamidu.

Katarzyna Silczuk to absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku,związana z farmacją i praktyką apteczną. Jest właścicielką apteki, w której na co dzień łączy wiedzę akademicką z doświadczeniem w pracy z pacjentami.

Od lat zafascynowana jest dermokosmetykami i pielęgnacją opartą na nauce. Swoją pasję rozwinęła dzięki osobistym doświadczeniom w walce z trądzikiem.

Poza działalnością zawodową, Katarzyna Silczuk aktywnie udziela się w mediach społecznościowych jako @magister.silczukowa. Jej profile obserwuje łącznie prawie 100 tysięcy osób – zarówno pacjenci, jak i osoby zainteresowane tematyką zdrowia, leków i dermokosmetyków.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy stosować niacynamid? Rano czy wieczorem?

Niacynamid możesz stosować zarówno rano, jak i wieczorem – wszystko zależy od Twojej rutyny i rodzaju skóry. Rano pomoże wzmocnić barierę ochronną skóry i ograniczyć nadmierne wydzielanie sebum w ciągu dnia, a wieczorem wspomoże regenerację naskórka po ekspozycji na czynniki zewnętrzne. Pamiętaj tylko, że jeśli aplikujesz go rano, ostatnim krokiem zawsze powinien być krem z filtrem SPF – niacynamid sam nie uwrażliwia skóry na słońce, ale ochrona UV to podstawa codziennej pielęgnacji.

Czy niacynamid zwęża pory?

Niacynamid nie „zamyka” porów, ale może optycznie zmniejszyć ich widoczność. Poprzez regulację wydzielania sebum i poprawę elastyczności naskórka pory stają się mniej zauważalne, a skóra wygląda na gładszą. Dodatkowo, jeśli stosujesz delikatne oczyszczanie, np. Cetaphil EM Emulsję micelarną do mycia lub Cetaphil Lekką piankę do mycia, i unikasz zbyt agresywnych peelingów, efekt ten może być jeszcze bardziej widoczny.

Czy niacynamid można stosować w trakcie ciąży i podczas karmienia?

Niacynamid to witamina rozpuszczalna w wodzie, uznawana za składnik bezpieczny w okresie ciąży i karmienia. Jest dobrze tolerowany przez skórę i nie wchodzi w interakcje z większością kosmetyków. Jeśli masz wątpliwości lub przyjmujesz preparaty z witaminą B3 doustnie, warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym.